<h3>Azteca</h3>
<p><img src="aztec0.png" width="150" height="146" align="left" />Para os aztecas antigos o coñecemento do ceo nocturno e o movemento das
estrelas tivo unha gran importancia para os seus calendarios e a medición de
ciclos agrícolas e sagrados. Non obstante, gran parte deste coñecemento
perdeuse como consecuencia da conquista española ocorrida en América
continental no século XVI.</p>
<p>Os elementos da sociedade azteca como a cultura, a economía e a ciencia
consérvanse no <em>tlacuilos</em>, palabra que deriva da antiga palabra
nahuatl  <em>tlacuiloa</em>, que significa <em>escribindo con
debuxos</em>. Estes Tlacuilos están almacenados no <em>amoxcalli</em>,
significando amoxtli: libros e calli: casa. Máis tarde coñecéronse os
<em>codices</em>; esta palabra vén do latín Codex que significa libro
escrito.</p>
<p>Despois da conquista española, moitos dos códices prehispánicos foron
destruídos, a súa característica principal é que se atoparon en moitos
materiais diferentes, como a pel de cervo, <em>amate</em> papel ou tea de
algodón e non tiñan só texto, senón tamén debuxos ou <em>glifos</em>. Non
obstante, a colección de costumes mesoamericanos continuou con anterioridade
á conquista española grazas ao traballo dalgúns indíxenas nativos e algúns
sacerdotes españois, estes códices son coñecidos como Códices coloniais e
hai un cambio na forma de debuxar por mor das novas técnicas de debuxo e os
novos materiais importados de Europa, tamén pola incorporación de texto
descritivo tanto en castelán como nahuatl.</p>
<h5><img src="edificios.png" width="321" height="156" /><br />
<em>Edificcación astronómica</em></h5>
<p>Por desgraza, o coñecemento astronómico azteca nos códices restantes é
realmente pequeno. A seguinte imaxe é unha das poucas que nomea algunhas
constelacións e fenómenos astronómicos identificados polos aztecas. Pertence
a <em>Primeros Memoriales</em> (primeiros memoriais), que é un manuscrito
colonial do século 16 escrito por Fray Bernardino de Sahagún.</p>
<p align="center"><img src="Primeros_Memoriales.png" width="399" height="351" /></p>
<p>Agora, neste traballo temos unha explicación dalgunhas figuras estelares
aztecas para Stellarium.</p>
<h4><em>Mamalhuaztli</em></h4>
<p><img src="mamalhuaztli_t.png" width="100" height="107" hspace="7" align="left" />Os antigos aztecas identificaban o cinto de Orión como Mamalhuaztli, e
representaban os paus de madeira empregados para acender o novo lume na
conmemoración que celebran os mexicanos e os seus veciños cada 52 anos,
chamados <em>toxiuh molpilia</em> que significa a unión dos anos e coincidiu
co comezo do novo ano chamado <em>xiuhtzitzquilo</em>.</p>
<p align="center"><img src="mamalhuaztli_image.png" width="147" height="135" /></p>
<h4><em>Tianquiztli</em></h4>
<p><img src="Tianquiztli_T.png" width="100" height="107" align="left" />O grupo de estrelas que coñecemos como Pléiades simbolizaba para os
mexicas<em>Tianquiztli</em>, o que significa mercado, quizais por mor da
multitude que se reúne, normalmente están representados por unha ou dúas
persoas dentro dun círculo con mercadorías.</p>
<p align="center"><img src="tiaquitztli_image.png" width="141" height="141" /></p>
<p>Na actualidade en México o mercado informal ou mercados de rúa chámanse
<em>Tianguis</em>.</p>
<h4><em>Citlaltlachtli</em></h4>
<p><img src="citlaltlachtli_t.png" width="100" height="107" align="left" />A constelación de Gemini foi chamada <em>Citlaltlachtli</em>, que significa
o xogo de pelota das estrelas. Este xogo estaba dotado dun significado
ritual e usaba unha bola de goma natural. Dise que o movemento da pelota
dentro do terreo de xogo refírese ao movemento do sol e da lúa.</p>
<h4><em>Xonecuilli</em></h4>
<p><img src="xonecuilli_t.png" width="100" height="107" align="left" />A constelación da Ursa Minor identifícase como <em>Xonecuilli</em> que
significa un pé torcido, e está relacionado con Nanahuatzin, este personaxe
represéntase con pés retorcidos, cheos de furúnculos e chagas, este Deus
enfermo e pobre sacrificouse a si mesmo para converterse en
<em>Tonatiuh</em> o deus Sol.</p>
<p align="center"><img src="nanahuatzin.png" width="141" height="138" /></p>
<p>Ao parecer, esta constelación tamén pode estar asociada coa Cruz Sur e as
súas estrelas circundantes como refire <em>Tezozomoc</em>. Pola súa parte,
Sahagún fala da súa semellanza co pan feito en forma de letra S e chamado
polos aztecas <em>xonecuilli</em>.</p>
<p align="center"><img src="xonecuilli_Glifo.png" width="300" height="149" /><br /><em>xonecuilli</em></p>
<h4><em>Citlalcolotl</em></h4>
<p><img src="colotlixayac_t.png" width="100" height="100" align="left" />Segundo os informadores do códice de Florentino Sahagún iidentificouse un
grupo de estrelas coñecidas como <em>Citlalcolotl</em>, a estrela do
escorpión. Por outra banda, Tezozomoc tamén menciona a estrela do escorpión
e chámaa <em>Colotlixayac</em>, que significa a cara do escorpión.</p>
<h5 align="center"><img src="colotlixayac_image.png" width="158" height="266" /><br />
<em>Paris Codex</em></h5>
<p align="justify">Nunha sección do Codex de París chamada páxinas do zodíaco aparece o
escorpión, neste códice as iconas mostran figuras de animais colgados do
corpo do Dragón Celeste.</p>
<h3>Conclusión</h3>
<p align="justify"> É de resaltar que a interpretación dalgunhas destas constelacións aínda está
en discusión, e por suposto ten que haber outras constelacións
representadas. Todos os comentarios e / ou colaboración son benvidos para
preservar o coñecemento e significado das estrelas da cultura azteca.</p>
<h3>Ligazóns externas</h3>
<ul>
  <li><a
href="http://biblioteca.itam.mx/estudios/estudio/letras30/notas3/sec_1.html">Fuego
Nuevo</a></li>
  <li><a href="http://www.montero.org.mx/constelaciones.htm">Constelaciones
Prehisp&#225;nicas</a></li>
  <li><a href="http://www.jstor.org/stable/660290?origin=JSTOR-pdf">The Question
of the Zodiac in America</a></li>
  <li><a href="http://www.windows2universe.org/mythology/aztec_culture.html">Aztec
Mythology</a></li>
  <li><a href="http://www.iconio.com/ABCD/F/INDEX.PDF">Los c&#243;dices de
M&#233;xico</a></li>
  <li><a
href="http://es.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3dices_coloniales_de_M%C3%A9xico">Los
c&#243;dices coloniales de M&#233;xico</a></li>
  <li><a
href="http://www.traduccionliteraria.org/1611/esc/america/sahagun.htm">Real
c&#233;dula prohibiendo la historia general de las cosas de Nueva
Espa&#241;a de Fray Bernardino de Sahag&#250;n</a></li>
  <li><a href="http://commons.wikimedia.org/wiki/User:Akapochtli">Akapochtli</a></li>
  <li><a
href="http://books.google.com.mx/books?id=kxPjdY1PJjEC&amp;pg=PA118&amp;lpg=PA118&amp;dq=Colotlixayac&amp;source=bl&amp;ots=F6xlTU1rer&amp;sig=9q_8ApdMTw5l9kagolArj5cPSMk&amp;hl=es&amp;ei=xoMeS8ToJoS1tgfpwv2cCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CBsQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=Colotlixayac&amp;f=false">Iconograf&#237;a
mexicana, Volumen 3</a></li>
  <li><a href="http://www.famsi.org/spanish/mayawriting/codices/paris.html">El
C&#243;dice Par&#237;s</a></li>
  <li><a
href="http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/biblioteca/literatura/leyenda/mexicas/mexsolun.html">El
nacimiento del sol y la luna</a></li>
  <li><a href="http://aulex.org/nah-es/">Diccionario n&aacute;huatl - espa&#241;ol
en l&#237;nea en AULEX</a></li>
  <li><a
href="http://sepiensa.org.mx/contenidos/fd_depo/nahuatl/tlach_1.html">Tlachtli</a></li>
</ul>
<h3>Grazas a</h3>
<ul>
  <li>Javier G&#243;mez Sandoval</li>
  <li>Martha Patricia Rivera</li>
  <li>Emilio Ram&#243;n Bola&#241;os Guerra</li>
  <li>Hector Vega</li>
  <li>Rafael Rojas Segoviano</li>
  <li>Juan Caballero</li>
  <li>SAAGS</li>
</ul>
<h3>Autor</h3>
<p><strong>Enrique G&#243;mez Candelario</strong><br /><a href="mailto:aldeaglobal@gmail.com">aldeaglobal@gmail.com</a></p>

<h5 align="center">Tradución ó inglés de: <br />Rafael Rojas Segoviano </h5>
